Cervicogene hoofdpijn

Definitie

Cervicogene hoofdpijn is een klinisch gedefinieerd hoofdpijnsyndroom voortkomend vanuit cervicale nociceptieve structuren. Welke die structuren zijn is tot op heden onvoldoende bekend. Gedacht wordt dat alle structuren (o.a. facetgewrichten, discus, spieren en ligamenten) welke geïnnerveerd worden door de segmentale zenuwen van C1-C3 een bron zouden kunnen zijn voor het ontstaan van cervicogene hoofdpijn. Cervicale facetdisfunctie lijkt daarbij de meest belangrijke bron te zijn.

Etiologie

De oorzaak van cervicogene hoofdpijn is tot op heden onbekend. Er wordt wel eens gezien dat patiënten de hoofdpijn ontwikkelen na een ongeluk met de nek, echter het is niet hetzelfde als een whiplash. Gedacht wordt dat afwijkingen van de nekwervels prikkelingen van de zenuwen op het hoofd veroorzaken.

Klachten/verschijnselen

Het zijn de hoofdpijnklachten, komende vanuit de nek, waarvoor de patiënt hulp zoekt. Anamnestisch dienen een aantal algemene vragen zoals: duur van de klachten, frequentie, lokalisatie, provocerende factoren, migraine verschijnselen, trauma, medicatie, reeds toegepaste behandelingen, familie-anamnese enzoverder, aan de orde te zijn gekomen.

Cervicogene hoofdpijn is in principe een unilaterale hoofdpijn maar kan ook bilateraal voorkomen. De pijn start gewoonlijk in de nek en straalt uit naar het fronto-temporale gebied en mogelijk tot boven het oog. De hoofdpijn is gewoonlijk zeurend, niet pulserend, van aard. De hoofdpijn kan in aanvallen komen, variërend in duur van enige uren tot enkele dagen. De duur van een aanval is onvoorspelbaar. Het patroon van aanvallen kan ook veranderen in een chronische hoofdpijn die fluctueert.

Symptomen, die betrokkenheid van de cervicale wervelkolom suggereren, zijn essentieel zoals een bewegingsbeperking van de nek, provocatie van de nek/hoofdpijn klachten door mechanische prikkels enz. Migraine-achtige symptomen, zoals misselijkheid, braken en fotofobie zijn, indien aanwezig, meestal mild van aard. Positieve respons op een diagnostische/prognostische blokkade met een lokaal anestheticum bevestigt de diagnose cervicogene hoofdpijn.

Diagnostiek

Lichamelijk onderzoek

Het lichamelijk onderzoek van de nek omvat een aantal elementen:

  1. Bewegingsonderzoek van de cervicale wervelkolom: passieve flexie, retroflexie, lateroflexie en rotatie dienen beoordeeld te worden op bewegingsbeperkingen.
  2. Segmentale palpatie van de cervicale facetgewrichten: hoog-, mid- en laag cervicaal
  3. Beoordeling van de volgende 'drukpunten':

a. n. occipitalis major (occipitaal-temporaal gedeelde van de schedel)
b. n. occiptalis minor (aanhechting m. sternocleidomatoïdeus aan de schedel)
c. derde cervicale zenuwwortel (facetgewricht C2-C3)
d. voor-, op- en achter de m. trapeziusrand.

Met de segmentale palpatie en drukpunten onderzoekt men via welk segmentaal niveau de nociceptieve prikkel mogelijk verloopt. Deze beoordeling berust op empirie.

Aanvullend Somatische Diagnostiek

De relatie tussen röntgenafwijkingen en pijn is zeker niet éénduidig. Conventioneel röntgenonderzoek is dan ook ongeschikt om betrokkenheid van de halswervelkolom aan te tonen of uit te sluiten. Indien er aanwijzingen zijn voor 'rode vlaggen' dient men altijd nader diagnostisch onderzoek, zoals MRI en CT-scans te verrichten.

Aanvullende Psychocognitieve Diagnostiek

  • RAND-36 (kwaliteit van leven)
  • VAS-Pijn (max.,min, actueel, gemiddeld/week)
  • TSK (bewegingsangst)
  • PCS (catastroferen)
  • HADS (angst en depressie)

Behandeling

Multidisciplinaire Behandeling

Op grond van de diagnose wordt al dan niet een somatische behandeling geïndiceerd en op basis van de bevindingen bij de aanvullende psychecognitieve diagnostiek kan een indicatie gesteld worden voor aanvullende diagnostiek dan wel voor een multidisciplinaire behandeling.

Niet-Somatische Behandelingen:

Somatische behandelingen

Farmacologische behandelingen:

  • Niet-steroïdachtige anti-inflammatoire middelen (kortdurend).

Andere Behandelingen:

Interventionele pijnbehandelingen:

Een algemeen aanvaarde behandelingsvorm voor cervicogene hoofdpijn is tot nu toe niet aanwezig. Dit wordt mede veroorzaakt omdat de oorzaak van de cervicogene hoofdpijn in het algemeen niet bekend is, waardoor veel behandelingen symptomatisch van aard zijn.

Tot de mogelijkheden behoren: