Aangezicht / Hoofd / Nek

Cluster hoofdpijn

Definitie

Clusterhoofdpijn wordt gekenmerkt door het clustergewijze optreden van aanvallen van zeer ernstige hoofdpijn. Vroeger werd deze vorm van hoofdpijn ook wel Hortonse neuralgie genoemd.

Etiologie

De exacte oorzaak van clusterhoofdpijn is tot op heden onbekend. Erfelijke factoren lijken een rol te spelen. Mogelijk kunnen de hoofdpijnaanvallen geprovoceerd worden door vaatverwijdende stoffen zoals alcohol en nitrobaat. Ook een lage zuurstofspanning zoals verblijven in hooggebergte of intercontinentale vluchten kunnen de aanvallen uitlokken.

Klachten/verschijnselen

De aanvallen bestaan uit strikt éénzijdige, heftig borende pijnen rondom of achter het oog. De pijn gaat gepaard met verschijnselen van autonome ontregeling, waarbij een tranend rood oog, verstopte neus dan wel lopende neus en zelfs een Horner syndroom kunnen optreden.

Tijdens de aanvallen is er een forse bewegingsdrang en loopt de patiënt vaak rond. De aanvallen duren soms kort, 15 minuten, soms lang, 3 uur en treden vreemd genoeg meestal 's nachts op. De aanvallen lijken geassocieerd aan de remslaapfase.

In de meest typische vorm komen er periodes voor van episodische hoofdpijn (clusters) van enige weken tot maanden, waarbij de aanvalsfrequentie kan variëren van één per twee dagen tot acht per nacht. Na een dergelijke periode kan een patiënt vaak één of meerdere jaren aanvalsvrij zijn, alvorens er weer een nieuwe aanvalsperiode optreedt. In een klein deel van de patiënten verandert het aanvalspatroon van episodisch naar chronisch, waarbij jaar in jaar uit vrijwel dagelijks aanvallen optreden.

De chronische vorm van hoofdpijn treedt op bij ongeveer 15% van de clusterhoofdpijn patiënten en is dus betrekkelijk zeldzaam.

Diagnostiek

Lichamelijk onderzoek

Het oriënterend neurologisch onderzoek laat bij dit soort patiënten geen bijzonderheden zien.

Aanvullend Somatische Diagnostiek

De diagnose clusterhoofdpijn wordt gesteld op basis van de anamnese van de patiënt. Aanvullend onderzoek, bloedonderzoek of röntgenfoto's om andere oorzaken van de hoofdpijn uit te sluiten zijn zelden nodig, omdat clusterhoofdpijn typisch is.

Somatische Behandelingen:

Farmacologische behandelingen:

  • Net als migraine bestaat de behandeling van clusterhoofdpijn uit aanvalsbehandeling en preventieve behandelingen. Ergotamines, sumatriptan injecties zijn zowel bij clusterhoofdpijn als bij migraine werkzaam.
  • Belangrijk is te bedenken dat clusterhoofdpijn aanvallen meestal episodisch voorkomen en dat profylactische behandelingen snel gegeven kunnen worden en ook weer gestopt kunnen worden als de clusterperiode voorbij is.
  • Een aantal preventieve geneesmiddelen is niet werkzaam bij clusterhoofdpijn, maar worden helaas toch voorgeschreven. Bekende voorbeelden zijn tegretol, carbamazepine en propanolol. Recent werd aangetoond dat ook sumatriptan tabletten twee keer daags gegeven niet werkzaam zijn.
  • De aanvalsgewijze behandeling van clusterhoofdpijn bestaat uit zuurstofinhalatie, 100% zuurstof 7 liter per minuut per mondkapje. Dit is één van de meest effectieve en verreweg de veiligste aanvalsbehandelingsmethode. In ongeveer 70% van de gevallen wordt de aanval hiermee gecoupeerd binnen 15 tot 30 minuten. Daarnaast kan Sumatriptan 6 mg subcutaan worden gegeven.
  • Verapamil is een effectief profylacticum en het veiligste middel. De werking is uit de praktijk bekend, maar er zijn weinig gecontroleerde studies. Voor het gebruik van Prednison is tot op heden geen bewijs.

Interventionele pijnbehandeling

Indien medicamenteuze behandeling en behandeling met zuurstof niet effectief is kan er een interventionele behandeling plaats vinden. Deze dient bij voorkeur plaats te vinden aan het begin van een clusterperiode.