Aangezicht / Hoofd / Nek

Trigeminusneuralgie

Definitie

"Trigeminal Neuralgia is the worst pain in the world" is een uitspraak van Peter J. Jannetta, M.D. in: "Striking Back!", 2000. Trigeminusneuralgie, ook wel 'Tic Douloureux' genoemd, is een pijnlijke aandoening van het aangezicht. De pijn kan uitgelokt worden door banale stimuli, zoals bijvoorbeeld eten, wassen, scheren, koude, warmte en tocht. De verdeling van de pijn is in het verloop van de verschillende takken van de n. trigeminus. Trigeminusneuralgie heeft een grote impact op de levenskwaliteit en het sociaal en economisch functioneren van de patiënt. Bij personen boven de 50 jaar is dit de meest voorkomende aangezichtspijn.

Etiologie

De exacte oorzaak en de daarbij behorende pathofysiologie is niet duidelijk. Gebaseerd op klinische observaties wordt verondersteld dat een compressie door vaten of een tumor van de n. trigeminus bij de origo in de hersenstam, de zogenaamde root entry zone, een oorzakelijke rol speelt. Door lokale druk ontstaat een demyelinisatie dat leidt tot abnormale depolarisatie, resulterend in ectopische impulsen.

Klachten/verschijnselen

Trigeminusneuralgie wordt gekenmerkt door korte, heftige, scherpe, schietende aanvallen in één of meer takken van de vijfde hersenzenuw.

Op dit moment wordt de diagnose trigeminusneuralgie gesteld op basis van de volgende punten.
De omschrijving van de pijn is zeer belangrijk, het moet flitsend en schietend zijn en de term elektrische stroom moet genoemd worden.

Bij de anamnese is het stellen van een 6-tal vragen van belang.

  1. Doet de pijn zich in aanvallen voor?
  2. Zijn de meeste aanvallen van korte duur (seconden tot minuten)?
  3. Heeft u soms ultrakorte aanvallen?
  4. Zijn de aanvallen unilateraal?
  5. Komen de aanvallen voor in de distributie van de n. trigeminus?
  6. Zijn er unilaterale autonome symptomen?

Op deze wijze kan vrij snel de differentiaal diagnose doorlopen worden en een indruk gevormd worden over het feit of het hier een essentiële trigeminusneuralgie betreft.

Diagnostiek

Lichamelijk onderzoek

Het neurologisch onderzoek toont zelden enige afwijkingen bij patiënten met een idiopathische trigeminusneuralgie, maar al de hersenzenuwen moeten wel getest worden. Patiënten die wel neurologische afwijkingen hebben, hebben vaak een zogenaamde secundaire trigeminusneuralgie waarbij de trigeminusneuralgie een symptoom is van een andere ziekte. Hierbij moet gedacht worden aan bijvoorbeeld brughoektumoren, multipele sclerose of geïsoleerde neuralgieën.

Aanvullend Somatische Diagnostiek

Als de klinische diagnose trigeminusneuralgie gesteld wordt, dient er eenmaal bij de patiënt een MRI-scan te worden verricht ter uitsluiting van specifieke pathologie, zoals een tumor of multiple sclerose, die een zogenaamde secundaire trigeminusneuralgie kunnen veroorzaken. De MRI-scan kan ook gebruikt worden indien er een decompressie van de n. trigeminus in de fossa posterior overwogen wordt. Soms is de MRI-scan gevoelig genoeg om bloedvaten die in contact komen met de n. trigeminus te detecteren. De rol van veneuze compressie in de pathogenese van trigeminusneuralgie is controversieel.

Behandelmogelijkheden

Somatische Behandelingen:

Farmacologische behandelingen:

  • Bij de medicamenteuze behandeling zijn carbamazepine en eventueel oxcarbamazepine de middelen van eerste keuze. Carbamazepine geeft ongeveer in 70% van de gevallen reductie van de pijnklachten.
  • De overige medicatie die geprobeerd kan worden zonder dat er klinische bewijzen zijn dat dit medicament effectief is zijn gabapentine, pregabaline en baclofen.

Interventionele pijnbehandelingen

Invasieve behandeling

Indien de medicamenteuze behandeling niet succesvol is of teveel bijwerkingen kent, kan overgegaan worden tot een invasieve behandeling.

Op dit punt zijn er een vijftal mogelijkheden:

  1. Een chirurgische microvasculaire decompressie ter hoogte van de fossa posterior.
  2. Stereotactische radiochirurgie, gamma knife.
  3. Percutane ballonmicrocompressie.
  4. Percutane glycerol rhizolysis.