Onderrug

Coccygodyne

Definitie

Coccygodynie is een pijnlijke aandoening van het staartbeen (os coccygis) gelokaliseerd net boven de anus, waarbij zowel een traumatische als een idiopathische vorm, onderscheiden kan worden.

Er bestaat een duidelijke relatie tussen coccygodynie en het vrouwelijke geslacht, waarbij de vrouw/man ratio 5:1 is. Daarnaast bestaat er een relatie tussen gewicht en het ontstaan van coccygodynie, waarbij een body massa index (BMI) van > 27,4 bij vrouwen en > 29,4 bij mannen de kans op het ontwikkelen van coccygodynie vergroot.

Etiologie

Bij de acute vorm van coccygodynie is in het overgrote deel van de gevallen een trauma (meestal een val in zittende houding) de oorzaak van de klachten. Ook kunnen repetitieve microtraumata door inadequate zithouding of bij sporten zoals fietsen en motorsport aanleiding geven tot coccygodynie.

Bij vrouwen kan de partus als trauma voor het ontstaan van een coccygodynie worden aangemerkt. In 70% van de traumatische gevallen zijn de coccygeale gewrichtjes betrokken door vier verschillende oorzaken: anterieure luxatie, hypermobiliteit, coccygeale spiculae, subluxatie of luxatie.

Klachten/verschijnselen

De meeste patiënten met een coccygodynie klagen anamnestisch over pijn ter plaatse van het staartbeen, meestal geprovoceerd door zitten. Fietsen is door directe druk van het zadel op het os coccygis veelal onmogelijk.

Diagnostiek

Lichamelijk onderzoek

De diagnose wordt meestal gesteld op grond van de typische anamnese, waarin de klachten meestal gerelateerd zijn aan een doorgemaakt trauma (inclusief partus). Bij een BMI van > 27,4 bij vrouwen en > 29,4 bij mannen kan dit overgewicht door repetitieve microtraumata bij zitten de kans op het ontwikkelen van coccygodynie vergroten.

Naast het standaard lichamelijk en neurologisch onderzoek is manueel onderzoek van het os coccygis van groot belang. Het al of niet aanwezig zijn van een pijnlijke mobilisatie van het os coccygis zou kunnen differentiëren tussen een nociceptieve pijn van het os coccygis met de ligamentaire en musculaire structuren en een gerefereerde pijn door pathologie in het kleine bekken.

Daarnaast zou de Vasalva manoeuvre bij coccygodynie op basis van aandoeningen van neurale structuren positief en bij primaire betrokkenheid van het os coccygis negatief zijn.

Aanvullend Somatische Diagnostiek

  • Laterale röntgenopnames van het os coccygis zijn het eerste geïndiceerd.
  • Tevens kan men dynamische radiologische opnames bij deze patiënten laten verrichten. Hierbij wordt de hoek volgens de methode van Maigne gemeten in staande en zittende (voor het os coccygis belastende) positie. Een coccygeale mobiliteit tussen 2o en 25o wordt als normaal beschouwd.
  • De plaats van de discografie is onduidelijk. Van alle diagnostiek zijn geen specificiteits- en sensitiviteitsonderzoeken gepubliceerd.
  • Gezien de relatie met overgewicht is het bepalen van de BMI zinvol. Zoals bij alle chronische pijnklachten (> 3 maanden) is oriënterend psychocognitief onderzoek geïndiceerd waarbij met name naar bewegingsangst, catastroferen en depressie gekeken moet worden.
  • Zeker bij verdenking van andere oorzaken en met name bij de idiopathische coccygodynie, moet nadere diagnostiek en/of doorverwijzing plaatsvinden om infecties en maligniteiten uit te kunnen sluiten.

Aanvullende Psychocognitieve Diagnostiek

  • RAND-36 (kwaliteit van leven)
  • VAS-Pijn (max.,min, actueel, gemiddeld/week)
  • TSK (bewegingsangst)
  • PCS (catastroferen)
  • HADS (angst en depressie)

Behandeling

Multidisciplinaire Behandeling

Op grond van de diagnose wordt al dan niet een somatische behandeling geïndiceerd en op basis van de bevindingen bij de aanvullende psychocognitieve diagnostiek kan een indicatie gesteld worden voor aanvullende diagnostiek dan wel voor een multidisciplinaire behandeling.

Niet-Somatische Behandelingen:

  • Een aangepaste zitting aanbevolen

Somatische Behandelingen:

Farmacologische behandelingen:

Interventionele pijnbehandelingen:

Interventionele behandelingen:

  • In de subacute en chronische fase worden er vele vormen van behandeling voor coccygodynie tot operatieve verwijdering van het os coccygis toe geadviseerd. Deze chirurgische interventie wordt nog sterk afgeraden gezien de op lange termijn slechte resultaten en de kans op majeure complicaties.