Fantoompijn
Na amputatie kunnen verschillende klachten optreden, één daarvan is fantoompijn. Hierbij wordt er pijn ervaren in het gedeelte dat niet meer aanwezig is. Dit kan een arm zijn, een been, maar ook bijvoorbeeld na een borstamputatie of een enucleatie van het oog. Hieronder vindt u meer informatie hierover.
Achtergrond informatie
Na amputatie kunnen verschillende afwijkende gevoelens worden beschreven, zoals:
- Telescoopfenomeen, waarbij het lidmaat dichterbij wordt waargenomen dan het oorspronkelijk aanwezig was (bijvoorbeeld het gevoel dat de hand nog aanwezig is, maar ter hoogte van de elleboog)
- Stomppijn
- Fantoomsensatie. Het lidmaat wordt wel nog gevoeld, maar doet geen pijn
- Fantoompijn. Het lidmaat wordt nog gevoeld en hier wordt pijn ervaren
De oorzaak achter fantoompijn is vaak een afwijking in de zenuwen, zowel perifeer als centraal. Het lijkt iets vaker bij mannen voor te komen. De oorzaak van de amputatie lijkt niet direct van invloed op het ontwikkelen van fantoompijn. Ernstige pijn voor de amputatie en postoperatief zijn mogelijk wel risicofactoren.
Anamnese
De pijn wordt vaak beschreven als aanvalsgewijze schietende pijn. Ook krampende pijn of brandende pijn wordt beschreven. De pijn kan binnen 24 uur na amputatie optreden, binnen 14 dagen of zelfs jaren na de amputatie.
Lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek
De diagnose is met name op basis van de anamnese. Bij lichamelijk onderzoek kunnen eventuele triggerpoints, circulatie problemen en infectieuze problemen worden vastgesteld. Middels echografie kan worden bekeken of er neuromen aanwezig zijn.
Differentiaal diagnose
Ook na een amputatie moeten andere diagnoses overwogen worden, zeker als er plotselinge verergering is van de pijn. Gedacht kan worden aan:
- Radiculair syndroom
- Angina pectoris indien de amputatie een arm betrof
- Maligniteiten met ingroei in de omgeving en eventueel plexus
- Herpes Zoster, zeker als er sprake is van een verminderde immuniteit
Behandelingen
Conservatieve behandeling
De behandeling van fantoompijn is moeilijk vaak een multidisciplinaire behandeling met revalidatiegeneeskunde en/of plastische chirurgie.
- Rondom de amputatie is goede pijnstilling belangrijk, eventueel via locoregionale of neuraxiale technieken
- Medicamenteus. Gezien er een neuropatische component is, kan medicatie hierop gericht overwogen worden. Hierbij wordt vanuit de richtlijn gabapentine aanbevolen, gevolgd door amitriptyline indien geen effect danwel bijwerkingen. Gezien het een benigne aandoening betreft, is er in principe geen plaats voor een behandeling met opioïden.
- Spiegeltherapie wordt na de amputatie < 3 maanden aanbevolen. Dit gebeurt via de afdeling revalidatie geneeskunde
Interventionele behandelingen
- Een PRF behandeling van de ischiadicus kan worden aangeboden als behandeling bij fantoompijn
- Bij littekenpijn in de stomp kan de behandeling hierop gericht worden met o.a. lokale injectie, PRF van het litteken of een behandeling met capsaïcine
Bronnen
- Nederlandse vereniging van revalidatieartsen (NVR) Richtlijn 'amputatie en prothesiologie onderste extremiteit. 2020
- Update of evidence based interventional pain medicine according to clinical diagnosis: Phantomlimb pain; Wolff et al; 2012